Garip Bir Koku; Uzay?

Yazar:Melih Can Aşık
Editör: Taha Berk Arslan

UZAY NASIL KOKAR?

Hiç uzayın nasıl koktuğunu merak ettiniz mi? Açıkçası bugüne kadar ben de etmemiştim. Ancak yaptığım araştırma sonucunda beklentilerimden apayrı bir cevapla karşılaştım. Çoğu insan gibi ben de boşluğun bir kokusu olmayacağı varsayımından yola çıkarak uzayın hiçbir şey kokmadığını düşünmüştüm. Ancak gelin görün ki boşluk dediğimiz uzay da kokuyormuş. Ancak, hiçlik nasıl kokabilir ki?

Uzayın vakum ortamında hayatta kalamayacağımız aşikar. Yani aslında uzayı koklayamayız. Ancak ne zaman uzay istasyonundaki astronotlardan biri bir uzay yürüyüşü için çıkıp geri gelse farklı bir kokuyu da beraberinde getirdiği her seferinde not edilmiş. Uzayın “kokusu” astronotun kıyafetine yapışmış ve böylelikle astronotların uzayı koklayabilmelerini sağlamıştır.

Bu kötü koku hakkında astronot Don Pettit:”Sanırım metalik bunun için en iyi tanım olur. Bana lise yıllarımda babamla birlikte kaynak makinesiyle küçük makineler yaparken ağzıma gelen metal tadını hatırlattı.” demiş. Bir diğer astronot olan Alexander Gerst uzayın birçok kokunun birleşimi gibi koktuğundan bahsediyor. Uzayın ceviz ve fren pedalının birleşimi gibi koktuğunu söylemiş. Bir uzay turisti olan Anousheh Ansari’nin bloğunda bahsettiğine göre uzay, yanmış badem kurabiyesi gibi kokuyormuş. Hatta Apollo 11 görevinde yer almış olan Buzz Aldrin de uzayın yanmış kömür gibi koktuğundan bahsediyor.

Yanık;

Kısacası uzayın nasıl koktuğuyla ilgili tam bir fikir birliği olmasa da astronotlar uzayın yanmış bir şey koktuğunda hemfikir gibi gözüküyor.

Bu yanık kokusunun iki farklı açıklaması var. Öncelikle sıkıcı olandan başlayalım. Sıkıcı cevap, muhtemelen astronot içeri girdiğinde bölmeyi sıkıştıran hava kanallarından kaynaklanıyor olmasıdır. Örneğin bir vakuma maruz kalmış olan uzay giysisi gibi malzemeler, aniden oksijen bakımından zengin bir atmosfere geri getirilirse güçlü bir şekilde reaksiyona girebilir. Meydana gelen reaksiyon, Dünya atmosferi içindeki yanmaya benzer ve bu durum yanma ile aynı ürünleri yani kokuları çıkartır. Vakumdan atmosferik basınca geçildiğinde reaksiyon dünyadaki yanma olayından çok daha hızlı oluşuyor ve böylece herhangi bir alevlenme olmadan yanık bir aroma ortaya çıkıyor.

Yani bu reaksiyon sonucu oluşan bir koku ve uzayın kokusu değil mi demek oluyor? Bu yanıldığımız anlamına mı geliyor?

İşte burada ikinci ve daha anlamlı olan açıklama devreye giriyor: Ölen Yıldızlar Fenomeni. Yıldızlar ölürken bunu epey görkemli bir şekilde yaparlar. Aynı zamanda mümkün olduğunca fazla enerji açığa çıkararak. Bu büyük enerji, oluşturduğu bir sürü bileşiğin yanında Polisiklik Aromatik Hidrokarbonlar adı verilen kokulu moleküller de oluşturur. Dünyada bu bileşikler kömür, yağ ve yemeklerde bolca bulunur. Ve en çok da barbeküde. Yani astronotların duyduğu kokular çok da yanlış değildi.

Bu moleküller evrende başıboş şekilde dolaşırlar. Yıldızlar, gezegenler ve asteroidler gibi yeni oluşan gökcisimlerinin oluşumunu hızlandıracak katalizörler olarak uzayda süzülürler. Aynı zamanda da uzaya karakteristik bir koku kazandırmış olurlar.

Bizim güneş sistemimiz boşlukta süzülen fazla karbon ve az oksijen sebebiyle özellikle fazlasıyla “kokuşmuş”tur. Dış uzay güneş sistemlerine kıyasla daha az kokuya sahiptir. Bunun sebebi güneş sistemlerinde daha dar bir alanda birkaç gökcisminin birlikte durmasıdır. Kısacası uzayın sabit bir kokusu yoktur. Bulunduğunuz noktada boşlukta süzülen bileşiklerin derişim oranına göre uzayın kokusu da değişir.

Kaynaklar:

  1. Dunbar, Brian. “What Does It Smell Like in Space?” NASA, NASA, www.nasa.gov/audience/forstudents/5-8/features/space_scents_feature.html. (Erişim Tarihi: 17.06.2019)
  2. 2. Eaton, Suzan. “What Does Space Smell Like?” National Geographic Society Newsroom, 14 Dec. 2017, blog.nationalgeographic.org/2012/07/24/what-does-space-smell-like/. (Erişim Tarihi: 17.06.2019)

 

You may also like...

2 Responses

  1. Ali murtaza Özönder dedi ki:

    Yazanın bileğine, düşüncesine, araştırmasına sağlık. Çok güzel bir yazı olmuş, teşekkürler. 🙌🏻

  2. Atakan dedi ki:

    bi yerde de ıslak biftek koktuğunu söyleyen bir astronotun yazısını okumuştum. yine de içe çekildiğinde baş döndüreceği kesin.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir