Amerika Birleşik Devletleri Tarafınden Geliştirilen Balistik Füzeler

Yazan: Ömer Ünal
Editör: Taha Berk Arslan

Balistik füze nedir?

Balistik füze ile hipersonik seyir füzesi arasındaki fark.

Balistik füzeleri diğer tip füzelerden ayıran temel özellik diğerleri gibi hedefe doğru hareket ederken çoğunlukla ateşleme yapmadan, fırlatmadan sonraki aldığı enerji ile yukarı hareket eder ve daha sonra tepe noktaya çıktıktan sonra hedefine yerçekimi ile yönelir. Fakat diğerleri hedefe ulaşana kadar ateşleme yapmaya devam eder ve hedefine ulaşmayı da yine kendi itkisi ile sağlar. Örnek olarak ise seyir füzeleri verilebilir. Balistik füzeler ölümcül yapan şey ise yolculuklarının çoğunu uzayda geçirmeleri ve uzayda tespit edilememeleridir. Hedefi tespit edilse bile bir balistik füzeyi engelleme şansı düşüktür.

II. Dünya Savaşı’nda ilk defa kullanılan balistik füzeler (Tarihteki ilk balistik füze Alman yapımı A4’dür bilindik adı ile ise V2’dir. (Vergeltungswaffe 2, intikam silahı 2 demektir.) V2 ilk başarılı uçuşunu 1942’de yapmıştır. Aynı zamanda da V2 uzaya çıkan ilk insan yapımı nesne olmuştur ve II. Dünya Savaşı’ndan sonra ise elde kalan V2’ler ABD’ye taşınıp,uzaya deney fırlatmak için kullanılmıştır. Daha sonra bu füzeler II. Dünya Savaşı’nın bitmesi ile ABD ve SSCB’ye taşınmış ve füze teknolojisi bu füzeden temellenerek iki yeni süper güçte gelişmeye devam etmiştir. V1 ise her ne kadar uzun menzilli bir füze olsa da fırlatma şekli balistik olmadığı için balistik füze statüsüne girmez.

Kıtalararası Balistik Füze Nedir?

Menzili 5500 kilometreden uzun olan balistik füzeler kıtalarası balitik füze statüsüne girer. Tarihteki ilk örneği Sovyet yapımı R7’dir. R7 6000 km menzile sahipti, yakıt olarak roket sınıfı kerosen(Roketler için işlenmiş jet yakıtıdır.) ve sıvı oksijen kullanıyordu. Bir başarısız uçuştan sonra ilk başarılı uçuşunu 1957’de gerçekleştirdi. R7’nin bu uzun menzile erişebilmesinin sebebi ise yan roketler bittikten sonra onları ayıran kademelendirme tekniğidir. Bu teknik ile beraber içindeki yakıtları biten yakıt tankları roketten atılabilmiş ve daha uzun menzil elde edilmiştir. Aynı zamanda bu füze modifiye edilerek tarihteki ilk yapay uydu Sputnik 1’i taşımak için kullanılmıştır. Bugün insan ve uydu fırlatmak için kullanılan Soyuz roketlerinin temeli ise yine R7’ye dayanmaktadır ve roket kademelendirme şekli hala bazı noktalarda aynıdır. II. Dünya Savaşı’nda Almanlar her ne kadar New York’u vurabilecek bir kapasitede bir füze (A9/A10) geliştirmeyi düşünseler de bu planlar savaşın Almanların aleyhine gitmesinden dolayı gerçekleşememiştir. A9/A10 ise her ne kadar sonuca ulaşmasa da tarihteki ilk kıtalararası balistik füze geliştirme programıdır.

ABD Tarafında Geliştirilen Kıtalararası Balistik Füzeler

1953’e kadar ABD, havadaki üstünlüğü elinde bulundurduğu ve kıtalararası bombardıman uçaklarına sahip olduğu için bir kıtalararası balistik füze geliştirmeye pek önem vermemiş, geliştirmeye dair projeler genelde arka plana atılmıştı. Fakat 1953’te yapılan bir Sovyet termonükleer silah testi her şeyi değiştirecekti. Bu olaydan sonra ABD kıtalararası balistik füze geliştirme programına en yüksek önceliği verdi.

 

ABD kıtalararası balistik füzelerinin zaman çizelgesi.

Atlas

ABD tarafından geliştirilen ilk kıtalararası balistik füze serisidir. Atlas A ise bu serinin ilk roketidir. Bu versiyon yeni roketteki yeni sistemlerin (tank basınçlandırması,roket motoru kullanarak kademelendirme gibi) test edilmesi için kullanılmıştır. Bu teknolojiler günümüzde bile önem taşımakta, fırlatma araçlarında kullanılmaktadır. Atlas A deneme versiyonu olduğu için tam versiyondaki gibi üç tane,ortada roketin daha uzun mesafelere gitmesi için bulunan roket motoru ve roket kalkerken rokete irtifa ve hız kazandıran ve daha sonra ayrılan iki ana roket motorunun birleşimi yerine sadece iki ana motor bulunur. Aynı zamanda Atlas füzelerinde yön vermek için roketin üzerinde küçük yönlendirme motorları da vardı. İlk iki uçuşu başarısız olan Atlas A 1957 yılındaki üçüncü uçuşunda başarılı olmuştur. Daha sonra B(sivil kullanım varyantı) geliştirildi. Atlas B tarihteki ilk iletişim uydusunu uzaya yollamıştır. Fakat bu uydu bildiğimiz bir iletişim uydusu değil, zamanın ABD başkanı Eisenhower’ın Noel mesajını yayınlayan bir uydu idi. Daha sonra ise farklı roket motorlarını kullanabilmesi için tank boyutlarında ayarlama yapılmış Atlas C ortaya çıktı. Atlas füzesinin ilk silo şeklindeki versiyonu Atlas D’dir. Atlas D aynı zamanda Mercury insanlı programında ilk defa bir Amerikalıyı yörüngeye çıkarmıştır. (John Glenn) Her ne kadar füze olarak Atlas E ve F versionları ortaya çıksa da 1965’de Atlas füzelerinin raftan kaldırılması ile bu roketler modifiye edilerek sivil amaçlar için kullanılmıştır. Atlas füzelerinin menzili ise 10000 kilometredir. Bütün Atlas füzeleri R7 gibi roket sınıfı kerosen (Roketler için işlenmiş jet yakıtıdır.) ve sıvı oksijen kullanıyordu. Sıvı oksijenin buharlaşma noktası çok düşük olduğu için uzun süre tanklarda tutulamıyordu. Bunun için ise fırlatmadan önce roketin yakıtının doldurulması gerekiyor, bu da uzun zaman aldığı için roketin hazır olma vaktini azaltıyor ve dolayısı ile bir silah olma potansiyelini düşürüyordu. Roketin uçuş profili ise rampada üç motorun ateşlenmesi, daha sonra ise yandaki iki motorun roketten ayrılarak ortadaki motorun roketi uçurmaya devam etmesi şeklinde idi. Bu tekniğe bir buçuk kademe tekniği ismi verilmiştir. Çünkü iki kademede olduğu gibi hem yakıt tankı hem motor değil sadece motorların ayrıldığı bir sistem vardır. Atlas serisi bugün hala askeri amaçlarla olmasa da geliştirilerek sivil amaçlar için uçmaya devam etmektedir.

Titan

Titan II füzesi fırlatılıyor.

Titan projesi Atlas projesinde oluşabilecek sıkıntılara karşılık olarak yedek bir füze programı olarak başladı. Serinin ilk füzesi Titan I idi. Titan I kendi serisinde roket sınıfı kerosen ve sıvı oksijen kullanan tek rokettir. Aynı zamanda serideki tüm füzeler gibi iki kademeden oluşmuştur. 1959’da ilk uçuşunu yapan Titan I 1965’te ise son uçuşunu yaparak hizmetten kalkmıştır. Titan I’in halefi Titan II’nin kullanımı ise 1962’de başlamıştır. Titan II de Titan I gibi iki kademeli idi. Titan I’den temel farkı ise daha büyük olması, kullandığı yakıt ve oksitleyicinin hipergolik olması yani yakıtların birbirine temas ettiği anda yanan türden olması ve füzelerin buhar ile ısıtılan bir siloda hazır olması gibi özellikleri vardır. Hipergolik yakıtların buharlaşma noktası depolanabilir olmalarına zemin verdiği için sıvı oksijen gibi ön soğutma işlemine ihtiyaç duymadan rokete doldurulup roket daha kısa sürede uçuşa hazır hale gelebilir. Siloların buhar ile ısıtılmasının sebebi ise soğuk yerlerdeki silolarda yakıtın sıvı tutulmasının istenmesidir. Titan II maksimum 16000 km menzile sahipti Titan II’nin balistik füze olarak kullanımı 1987’de sona erdi. Titan II askeri amaçlar haricinde insanlı Gemini programında astronot uçuşlarında sonraki geliştirilen versiyonlar Titan III ve IV askeri amaçlar için değil sivil ve bilimsel uydular taşımak için kullanılmıştır. Son Titan roketi ise 2003’te uçtu ve Titan roketleri bir sona geldi. Titan’ın sivil olarak kullanılmamasının sebebi ise yüksek ücretleri idi.

Minuteman

1960lar’da ABD Hava Kuvvetleri’nin katı yakıtlı bir balistik füzeye duyduğu ihtiyaç ile başlayan Minuteman programının sonucu olarak Minuteman I,II,III füzeleri geliştirilmiştir. Katı yakıtlı bir füzenin istenmesinin sebebi ise katı yakıtlı roketlerin yakıtlarının yükleme,soğutma gibi problemlerinin olmaması dolayısıyla füzenin istenen zamanda ufak hazırlıklarla ateşlenebilmesi ve sıvı yakıtların yakıt tanklarına verdiği zararların katı yakıtlı roketlerin yapmamasıdır. Üstelik katı yakıtlı motorlar genelde sıvı yakıtlılara nazaran daha fazla itiş kuvveti sağlar. Dezavantajı ise katı yakıtın sıvı yakıta göre daha düşük verimliliğe sahip olmasıdır. Tüm Minuteman füzeleri silolarda bulundurulmuştur ve bulunduruluyor. Serinin ilki olan Minuteman I, 1962’de ilk uçuşunu yaptı ve 1969’da hizmetten kaldırıldı. Üç kademeli olan roket seleflerinden daha küçük olsa da menzilde pek farklılık olmamıştır. Minuteman I 10000 km menzile sahiptir. Minuteman II ise 1965’te servise başladı ve 1994’e kadar aktif olarak bulunduruldu. Minuteman III ise 1970’de servise başladı ve günümüzde de servise devam ediyor. Menzili 13000 kilometredir. Diğer Minutemanler gibi tüm kademeleri katı yakıtlı idi.

Peacekeeper füzesi.1994’e kadar aktif olarak bulunduruldu. 11000 km menzile sahiptir. Minuteman III ise 1970’te kullanılmaya başladı ve günümüzde de kullanılıyor. ABD Hava Kuvvetleri’nin bilgilerine göre ise 2030’lara kadar kullanılmaya devam edilecek. Üç kademeden oluşan füze şu anda ABD’nin elinde aktif olarak bulunan tek balistik füzedir. 13000 km menzile sahiptir. Şu anda 450 tanesi ABD Hava Kuvvetleri’nde aktif olarak bulunmaktadır.

Peacekeeper

Minuteman’dan sonra ABD tarafından 1986’da geliştirilmiş ve en güncel füze olsa da 2005’te ücret ve kullanım zorluğuyla beraber SSCB’nin yıkılmasından dolayı tehditin büyük ölçüde yok olması ile bu füzeler yerlerini daha eski ama daha ucuz ve kolay kullanımı olan Minuteman III’lere bıraktı. Bu füze üç katı bir de sıvı yakıtlı fazladan itici aşamadan oluşuyordu. Silolarda bulundurulan füzenin menzili 14000 kilometredir.

Yeni Nesil Füze Planları

ABD Hava Kuvvetleri Minutemanler 2030larda emekli olduktan sonra kullanılacak yeni bir füze geliştiriyor. Hakkında pek detay olmayan füzenin hangi şirket tarafından geliştirileceği ise 2020’de belli olacak. 2027’de servise girmesi beklenen füzelerin 2075’e kadar aktif kalması bekleniyor.

Atlas D fırlatılıyor.

 

Kaynaklar:

https://en.wikipedia.org/wiki/LGM-30_Minuteman
https://science.howstuffworks.com/difference-ballistic-cruise-missile.htm

http://npshistory.com/publications/mimi/srs/history.htm
https://minutemanmissile.com/
https://en.wikipedia.org/wiki/LGM-25C_Titan_II
https://en.wikipedia.org/wiki/Ground_Based_Strategic_Deterrent
https://en.wikipedia.org/wiki/LGM-118_Peacekeeper
http://www.strategic-air-command.com/missiles/Titan/Titan_Missile_units.htm
https://www.britannica.com/technology/Titan-rocket
http://themilitarystandard.com/missile/titan1/
https://historicspacecraft.com/Rockets_Atlas.html
https://interestingengineering.com/what-is-an-intercontinental-ballistic-missile-and-how-does-it-work
https://airandspace.si.edu/collection-objects/missile-surface-surface-v-2-4

You may also like...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir