İhtişamlı Bir İmparatorluğun Hazin Sonu: Büyük Kuzey Savaşı

Büyük Kuzey Savaşı 1700-1721

Savaş Öncesi Genel Durum ve Savaş Sebepleri

İsveç’in gücü öyle abartılacak seviyede değildir çünkü coğrafi konumundan dolayı kaynakları kısıtlıdır. Dahası, İsveç o dönemlerde gücünü aslında Fransa’dan almaktaydı yani bir nevi Fransa’ya bağlıydı. Ancak İsveç’i güçlü yapan asıl etmen, Westphalia sayesinde Kuzey Almanya’da elde ettiği topraklar ve Kutsal Roma İmparatorluk meclisinde elde etmiş olduğu 3 oy hakkı. Yani kısacası İsveç, Baltık bölgesinin kontrolünün çoğunu elde etmiş ve Avusturya Habsburgları’nı diplomatik bir baskı altına almıştır. Fransa için İsveç, Avusturya Habsburgları’na karşı Fransızların Şark bariyerinin bir parçası olmuştur. Şark bariyerinin diğer parçalarını da Osmanlı ve Lehistan oluşturmuştur. Ama İsveç, Fransa için her zaman tehlike unsuru olmuştur. Bunun sebebi de olası Habsburg-İsveç yakınlaşması ihtimalidir. Ola ki bu yakınlaşmanın ciddi boyutlara ulaşması Fransa’nın hâkimiyetinin zedelenmesi anlamına gelecektir. Ancak bu riski göze almış ve İsveç’i desteklemeye devam etmiştir. İsveç Kralı XI. Karl ise, artık İsveç’in yeteri kadar güce kavuştuğunu düşünerek bu dışa bağımlılığı kesip dışarıda denge politikası izlemiş içeride ise büyük bir yenileşme hareketine girerek ordudan devlet idaresine kadar her şeyi baştan aşağı yenilemiştir. Merkezi bir devlet kurarak aristokrat sınıfını devre dışı bırakmıştır. Öldüğünde de oğlu XII. Karl’a büyük ve güçlü bir İsveç devretmiştir. Danimarka ise, İsveç yüzünden ciddi oranda güç kaybetmiş durumda ve üstüne üstün Baltık ticaretindeki rolünü kaybetmiş vaziyette. Bu eski gücünü ve Baltık ticaretindeki rolünü geri kazanmak istiyor. Brandenburg-Prusya Elektörlüğü ciddi bir ticaret limanı istiyor bunun için se gözünü Pomeranya’ya dikmiş vaziyette. Pomeranya ileride Prusya’nın ana toprağı olacak burası Prusya için hayati önem arz ediyor. Lehistan ise yine aynı şekilde Baltık denizine açılan bir liman istiyor. Rusya ise hem artık Avrupa devleti olmak istiyor bunun içinse Lehistan’ı bir şekilde kendisine bağlaması gerekiyor. Ayrıca Rusya, artık Baltık denizine inmesi gerektiğini biliyor çünkü denize açılan tek limanı en kuzeyde ve orada da yazları çok sınırlı bir süreliğine buzlar eriyor. Doğal olarak Baltık’da bir liman elde etmek istiyor. Kısacası hemen hemen herkesin ortak amacı Baltık ticaretinde aktif olmak. Danimarka, bu amaçlar uğruna İsveç’e karşı koalisyon kurma girişimlerinde bulundu. Bu koalisyonda Danimarka, Prusya, Lehistan ve Rusya bulunmakta. Rusya sonradan girse de bu koalisyona, savaşın kaderini değiştirerek asıl devlet kendisi olacaktır. Batı Avrupa’da ise diğer devletler İspanya Veraseti ile ilgilenmekte oldukları için Fransa’nın İsveç’e yardım etme gibi bir lüksü olmadığından Danimarka ve Prusya rahat durumdalar. Bu durumda oluşacak bir savaş, batıdan yalıtılmış bir şekilde olacaktı. Her şey koalisyon lehine gözükmekte, ortak amaca sahip müttefikler, ortak düşman ve genç yaşta tahta geçmiş tecrübesiz bir İsveç Kralı. Danimarka zafere kesin gözle bakmakta ve savaşın bir an önce çıkması için de İsveç kralını tahrik etmekte. Yıllardır süren barış ortamı Danların, İsveç sınırlarına akınlar düzenlemesi sonucunda bozulmuş ve artık savaş patlak vermiştir.

Koalisyon’un Çökmesi ve İsveç’in Rusya İçlerine Kadar İlerlemesi 1700-1708

Koalisyon, 1699 yılında tamamlanmış ve savaş planları yapılmaya başlanmıştı. Koalisyondakiler İsveç’i kısa bir savaşla püskürtülebileceğini düşünmüşlerdi ve buna göre hesaplarını yapmışlardı. Ancak, hesaplar uyuşmadı ve savaş, İsveç’in beklenmedik zaferleri kısa sürede koalisyonun çökmesine sebep olmuştu. Avrupa’da İspanya Veraset Savaşı vardı ve İngilizler ile Hollandalılar, savaşın gidişatını İsveç’in değiştirebileceğinden çok emindiler. Bunun için savaşta olan İsveç’e savaşın kısa sürede bitmesi için derhal bir İngiliz-Hollanda ortak filosunu gönderdiler ve XII. Charles’ın ordusunu Danimarka topraklarına çıkartmasına yardımcı oldular. Danlar, Charles’ın Kopenhang’a kadar ilerleyebileceklerinden korktukları için derhal İsveç ile Travendal Barışı’nı yaptılar. Danlar İsveç orduları karşısında öyle bir bozguna uğradılar ki savaşa artık tam 9 yıl sonra tekrardan dahil oldular. Charles bunun üzerine ordularını Petro’nun hiç beklemediği bir yer olan Ingri’ya çıkardı. Petro gafil avlanmıştı ve 1700 yılının Kasım ayında bir kar fırtınasının ortasında Narva’da 23,000 kişilik Rus ordusunu darma duman etti ve Petro çekilmeye zorlandı.

1701 yılına gelindiğinde koalisyon tamamen dağılmış vaziyetteydi ve artık genel bir barış için ortam çok müsaitti. Ancak Charles, kendisine karşı koalisyon kurmakla suçladığı Lehistan-Saksonya Elektör-Kralı II. Agustus’u cezalandırmak istiyordu. Onun asıl amacı, Lehistan’ın ana tahıl limanı olan Danzig’i kontrol ederek Lehistan’ı abluka altına alıp yerli aristokrasiyi kullanarak Lehistan’ı bir vasal devlet hâline getirmekti. Charles’ın bu hedefi artık Lehistan’ı dış müdahalelere açık ve aristokratik çatışmalar yüzyılını başlatmıştı. Lehistan artık eski gücünü yavaş yavaş kaybedecekti. Şimdi artık tüm Avrupa, 1706-07 yılları arasında İsveç’in İspanya Veraset Savaşına müdahale edeceğini düşünüyorlardı ve herkesin aklında İsveç kimi desteklerse savaşı o tarafın kazanacağı düşüncesi vardı. Eğer böyle bir durum gerçekleşirse, Büyük Kuzey Savaşı ile İspanya Veraset Savaşı tek bir çatı altında birleşecek ve büyük bir dünya savaşı gerçekleşecekti. Charles’ın buna niyeti yoktu çünkü kendi ordusunun Avrupa sahasında hiç tecrübesi yoktu ve böyle bir müdahalede kendi çıkarlarının tehlikeye düşeceğini düşünüyordu. Dolayısıyla savaşa katılmadı ve kendi çıkarları uğruna kendi savaşını sürdürmeye devam etti. En azından artık 1707 yılında kendi çıkarlarını koruyan genel ve kendi lehine olan bir antlaşma yapabilirdi fakat o bunu istemedi ve Rusya üzerine büyük bir sefere çıkmak istedi. Rusya’yı devre dışı bırakmak istiyordu. Petro Narva’daki yenilgisinden büyük bir ders almıştı ve ordusunda ciddi bir ıslah faaliyetlerine girişti. Charles, Rusya’yı devre dışı bırakmak ve kendisine bağlamak için büyük bir barış yapılması gerektiğini düşünüyordu ve bunun için de kesin zaferle sonuçlanacak topyekûn bir savaşla gerçekleşeceğini biliyordu. Charles, bu tehlikeli kumarı oynamayı kabul etti.

Pages: 1 2 3

You may also like...

4 Responses

  1. Cenk Yenipazarlı dedi ki:

    Kubilay Bey elinize sağlık. Yazınız oldukça güzel, akıcı ve sıkmayan bir şekilde yazmışsınız. Daha böyle nice yazılar yazmanız dileği ile esen kalın.

  2. Burak Çaytaş dedi ki:

    Güzel ve bilgilendirici bir yazı olmuş hocam devamını bekliyoruz.

  3. Oktay dedi ki:

    Harika bir yazı olmuş devamı gelir umarım

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir